سوپ مناسب سرماخوردگی؛ مواد، طرز تهیه و دلیل اثر

فصل و سبک زندگی · 5 دقیقه مطالعه · ۱۷ مهر ۱۴۰۵

سوپ مناسب سرماخوردگی چه موادی دارد؟ دستور سوپ جو با پیاز، سیر و زنجبیل، دلیل حال‌خوبی بعد از آن و نکته‌هایی برای کودک، دیابتی‌ها و سالمندان.

سوپ مناسب سرماخوردگی سوپی رقیق، گرم و کم‌چرب است که از جو پوست‌کنده، پیاز، هویج، کمی سیر و زنجبیل و آب‌مرغ یا آب ساده درست می‌شود. این سوپ سرماخوردگی را درمان نمی‌کند، اما مایعات بدن را تأمین می‌کند، گلو را نرم نگه می‌دارد و غذایی سبک به بدنی می‌دهد که اشتهای زیادی ندارد.

در این مقاله یک دستور مشخص با مقدار دقیق مواد، ترتیب پخت، دلیل انتخاب هر ماده از نگاه طب سنتی و تغذیهٔ امروزی، و نکته‌هایی برای کودکان، دیابتی‌ها و کسانی که داروی خاص مصرف می‌کنند آمده است.

چرا سوپ در سرماخوردگی حال شما را بهتر می‌کند؟

وقتی سرما خورده‌اید، تب خفیف، آبریزش بینی و تنفس دهانی آب بدن را کم می‌کند. یک کاسه سوپ هم مایع است، هم کمی نمک و املاح دارد و هم انرژی قابل‌هضم؛ یعنی سه چیزی که بدن در این روزها کم می‌آورد.

بخار سوپ داغ هم برای خیلی‌ها گرفتگی بینی را موقتاً کمتر می‌کند. این اثر کوتاه است، اما همان چند دقیقه تنفس راحت‌تر، خوردن و خوابیدن را آسان‌تر می‌کند. برخی پژوهش‌های آزمایشگاهی قدیمی دربارهٔ سوپ مرغ هم اثرهای ملایمی گزارش کرده‌اند، ولی هیچ‌کدام نشان نمی‌دهند سوپ دورهٔ بیماری را کوتاه کند.

در طب سنتی ایرانی، غذای بیمار باید «لطیف» و زودهضم باشد تا نیروی بدن صرف هضم غذای سنگین نشود. سوپ جو یا همان «آش جو» نمونهٔ کلاسیک این غذاهاست و حکیمان آن را برای روزهای تب و سرماخوردگی توصیه می‌کردند.

مواد لازم سوپ سرماخوردگی (برای ۴ نفر)

این دستور ساده است و مواد آن در هر آشپزخانهٔ ایرانی پیدا می‌شود. اگر گیاه‌خوار هستید، به جای آب‌مرغ از آب ساده یا آب سبزیجات استفاده کنید.

طرز تهیه سوپ سرماخوردگی قدم‌به‌قدم

1. جو را از شب قبل یا دست‌کم دو ساعت پیش خیس کنید و آبش را دور بریزید؛ این کار زمان پخت را کوتاه‌تر می‌کند.
2. پیاز را ریز خرد کنید و با یک قاشق روغن در قابلمه، روی حرارت ملایم تا سبک شدن (نه سرخ شدن) تفت دهید.
3. جو، هویج رنده‌شده و آب‌مرغ را اضافه کنید، بگذارید جوش بیاید و بعد حرارت را کم کنید.
4. سوپ را حدود ۴۵ دقیقه با در نیمه‌باز بپزید و گاهی هم بزنید تا جو ته نگیرد.
5. در ۱۰ دقیقهٔ آخر سیر له‌شده و زنجبیل رنده‌شده را بریزید تا عطرشان نپرد.
6. بعد از خاموش کردن زیر قابلمه، آبلیمو و جعفری را اضافه کنید و نمک را بچشید.

آبلیمو را هیچ‌وقت در ابتدای پخت نریزید. ویتامین C با حرارت طولانی از بین می‌رود و ترشی آن هم جو را دیرتر نرم می‌کند. سوپ آماده باید غلیظ اما روان باشد؛ اگر زیادی سفت شد، کمی آب جوش اضافه کنید.

دلیل انتخاب هر ماده؛ از نگاه طب سنتی و تغذیه

جو در طب سنتی سرد و تر شمرده می‌شود و ماءالشعیر یا آب جو غذای کلاسیک تب‌دارها بود. لعاب جو گلو را نرم می‌کند و فیبر محلول آن سیری ملایم و پایداری می‌دهد، بدون آنکه معده را سنگین کند.

پیاز و سیر گرم هستند و سردی جو را متعادل می‌کنند. سیر ترکیب‌های گوگردی دارد که بوی خاصش از آن‌هاست. برخی پژوهش‌ها دربارهٔ اثر سیر بر دستگاه ایمنی بحث کرده‌اند، اما شواهد برای پیشگیری یا کوتاه کردن سرماخوردگی هنوز محکم نیست.

زنجبیل گرمی دلپذیری در گلو ایجاد می‌کند و برای کسانی که همراه سرماخوردگی کمی حالت تهوع دارند، معمولاً خوشایند است. مقدار یک قاشق چای‌خوری برای چهار نفر کافی است؛ زیادی آن سوپ را تند و ناخوشایند می‌کند.

آبلیمو و جعفری در پایان پخت هم طعم را زنده می‌کنند و هم مقداری ویتامین C می‌دهند. خوردن منظم میوه و سبزی تازه در کل هفته از یک قاشق آبلیمو در سوپ مهم‌تر است، ولی همین مقدار هم به اشتهای بیمار کمک می‌کند.

نسخه‌های جایگزین برای ذائقه‌ها و شرایط مختلف

• سوپ جو و قارچ: به جای آب‌مرغ از آب ساده و ۱۵۰ گرم قارچ استفاده کنید؛ برای گیاه‌خواران مناسب است.
• سوپ رقیق برای گلودرد شدید: سوپ را بعد از پخت با گوشت‌کوب برقی صاف کنید تا بلعیدنش راحت باشد.
• سوپ کم‌نمک برای فشار خون: نمک را حذف کنید و طعم را با آبلیمو، جعفری و کمی فلفل سیاه بدهید.
• سوپ عدس: اگر جو ندارید، عدس قرمز پوست‌کنده گزینهٔ خوبی است، ولی برای کسانی که نفخ دارند سنگین‌تر است.

اگر فشار خون بالا دارید، مراقب مکعب‌های آماده عصاره باشید؛ یک عدد از آن‌ها ممکن است بخش بزرگی از نمک مجاز روزانه را داشته باشد. دربارهٔ رژیم کم‌نمک در مقالهٔ فشار خون بیشتر خوانده‌اید.

چه کسانی باید مراقب باشند؟

افراد دیابتی می‌توانند سوپ جو بخورند، چون فیبر جو قند را آهسته‌تر آزاد می‌کند؛ با این حال اندازهٔ کاسه و مقدار نان کنار آن را در نظر بگیرید. کسانی که داروی رقیق‌کنندهٔ خون مصرف می‌کنند، سیر و زنجبیل را در حد طعم غذا نگه دارند و مکمل آن‌ها را بدون مشورت پزشک نخورند.

سوپ را کی و چقدر بخوریم؟

در روزهای اول بیماری، دو تا سه کاسهٔ کوچک در روز، به‌ویژه در ناهار و شام، کافی است. بهتر است سوپ ولرم تا گرم باشد، نه داغ؛ غذای خیلی داغ گلوی ملتهب را بیشتر آزار می‌دهد.

سوپ را می‌توانید تا سه روز در یخچال نگه دارید. هر بار فقط به اندازهٔ یک وعده گرم کنید و آبلیمو و جعفری را موقع سرو تازه اضافه کنید. کنار سوپ، نوشیدن آب، دمنوش‌های ملایم و استراحت کافی را فراموش نکنید؛ برای راهنمای کامل‌تر مقالهٔ درمان خانگی سرماخوردگی و گلودرد را ببینید.

اشتباه‌های رایج در پخت سوپ سرماخوردگی

• ریختن خامه یا شیر زیاد که سوپ را سنگین می‌کند و برای برخی خلط را غلیظ‌تر حس می‌کند.
• استفاده از رب گوجه و ادویهٔ تند زیاد که گلوی ملتهب را می‌سوزاند.
• پختن آبلیمو و سبزی تازه از ابتدای کار و از بین بردن عطر آن‌ها.
• خوردن حجم زیاد در یک وعده به جای چند کاسهٔ کوچک در طول روز.