تشنگی و خشکی دهان در شب؛ علت‌ها و هشدار دیابت

نشانه‌ها و درمان خانگی · 5 دقیقه مطالعه · ۱۸ مهر ۱۴۰۵

تشنگی و خشکی دهان در شب از کم‌آبی، هوای خشک، تنفس دهانی یا قند خون می‌آید. علت‌ها، راه‌های خانگی و زمان مراجعه به پزشک را بخوانید.

تشنگی و خشکی دهان در شب بیشتر از کم‌آب خوردن در روز، هوای خشک اتاق، خوابیدن با دهان باز، غذای شور شام یا برخی داروها ایجاد می‌شود. اما اگر شب‌ها چند بار با تشنگی شدید بیدار می‌شوید و ادرارتان هم زیاد شده، باید قند خون را بررسی کنید، چون این یکی از نشانه‌های رایج دیابت است. در بیشتر موارد با تنظیم آب روزانه، مرطوب کردن هوا و درمان گرفتگی بینی مشکل کمتر می‌شود.

چرا شب‌ها دهانم خشک می‌شود؟

در خواب ترشح بزاق به طور طبیعی کم می‌شود. به همین خاطر کمی خشکی دهان هنگام بیدار شدن عادی است. مشکل وقتی است که خشکی آن‌قدر زیاد باشد که زبان به سقف دهان بچسبد، گلو بسوزد یا مجبور شوید چند بار برای آب خوردن بیدار شوید.

شایع‌ترین علت، تنفس از راه دهان است. کسی که بینی‌اش به خاطر سرماخوردگی، آلرژی، انحراف تیغهٔ بینی یا سینوزیت گرفته است، ناخودآگاه با دهان باز می‌خوابد و هوای عبوری بزاق را خشک می‌کند. خروپف هم معمولاً با همین الگو همراه است. اگر بینی‌تان در شب می‌گیرد، مطلب گرفتگی بینی را ببینید.

علت‌های رایج دیگر ساده‌تر از آن‌اند که به نظر می‌رسد: آب کم در طول روز و جبران آن در شب، شام شور یا تند، الکل، چای و قهوهٔ پررنگ عصرگاهی و گرمای زیاد اتاق. در تابستان و با کولر گازی یا بخاری برقی در زمستان، هوای اتاق خشک‌تر می‌شود.

تشنگی شبانه و هشدار دیابت

وقتی قند خون بالاست، کلیه‌ها قند اضافه را همراه آب زیادی دفع می‌کنند. نتیجه، ادرار زیاد و در پی آن تشنگی شدید است. به همین دلیل سه‌گانهٔ «تشنگی زیاد، تکرر ادرار به‌ویژه در شب و خستگی» از نشانه‌های کلاسیک دیابت است.

نشانه‌های همراه دیگر عبارت‌اند از کاهش وزن بی‌دلیل، تاری دید، دیر خوب شدن زخم‌ها و عفونت‌های مکرر. داشتن سابقهٔ خانوادگی، اضافه‌وزن یا دیابت بارداری قبلی احتمال را بیشتر می‌کند. تشخیص فقط با آزمایش است؛ دربارهٔ آن در مطلب دیابت بیشتر بخوانید.

غیر از دیابت، بعضی بیماری‌های دیگر هم با تشنگی غیرعادی همراه‌اند: بیماری‌های کلیه، کم‌خونی، اختلالات تیروئید، سندروم شوگرن که غدد بزاقی را درگیر می‌کند، و نوعی نادر به نام دیابت بی‌مزه. هیچ‌کدام را نمی‌توان در خانه تشخیص داد.

داروهایی که دهان را خشک می‌کنند

خشکی دهان از عوارض شایع بسیاری از داروهاست؛ از جمله برخی داروهای ضدافسردگی، آنتی‌هیستامین‌ها و داروهای سرماخوردگی، داروهای ادرارآور فشار خون، برخی داروهای مثانه و آرام‌بخش‌ها. اگر خشکی دهان بعد از شروع داروی جدید پیدا شده، آن را به پزشک بگویید.

هرگز دارو را به خاطر خشکی دهان خودسرانه قطع نکنید. پزشک معمولاً می‌تواند زمان مصرف، دوز یا نوع دارو را تغییر دهد یا راه‌حل موضعی برای مرطوب نگه داشتن دهان پیشنهاد کند.

رطوبت هوای اتاق خواب چقدر باشد؟

رطوبت نسبی مناسب داخل خانه برای بیشتر افراد حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد است. زیر ۳۰ درصد، خشکی دهان، بینی و پوست بیشتر می‌شود و بالای ۶۰ درصد خطر کپک و رشد مایت‌های گردوغبار بالا می‌رود. یک رطوبت‌سنج ارزان دیجیتال خیالتان را راحت می‌کند.

اگر رطوبت‌ساز ندارید، یک ظرف آب روی شوفاژ یا کنار بخاری، یا پهن کردن حوله‌ای مرطوب در اتاق کمک می‌کند. رطوبت‌ساز را هر چند روز یک‌بار تمیز کنید و آب آن را عوض کنید تا خودش منبع میکروب نشود. کولر گازی را هم مستقیم رو به تخت تنظیم نکنید.

راه‌های خانگی برای کم کردن خشکی دهان در شب

مهم‌ترین قدم این است که نیاز آبی بدن را در روز تأمین کنید، نه این‌که همه را قبل از خواب بنوشید. نوشیدن حجم زیاد آب درست پیش از خواب، بیدار شدن برای دستشویی را زیاد می‌کند و خواب را بیشتر به هم می‌زند.

• شام را زودتر و کم‌نمک بخورید؛ ترشی، سوسیس و تنقلات شور را شب کم کنید.
• چای و قهوهٔ پررنگ را بعد از عصر کنار بگذارید.
• یک لیوان آب کنار تخت بگذارید تا برای چند جرعه مجبور به رفتن به آشپزخانه نباشید.
• اگر بینی‌تان گرفته، شست‌وشوی بینی با سرم نمکی پیش از خواب کمک می‌کند.
• آدامس یا آب‌نبات بدون قند در روز ترشح بزاق را تحریک می‌کند.
• لب‌ها را با وازلین یا مرطوب‌کنندهٔ لب چرب کنید.

در طب سنتی ایرانی، تشنگی غیرعادی را «عطش» می‌نامیدند و برای تشنگی ناشی از گرمی، نوشیدنی‌های خنک‌کننده مثل شربت خاکشیر یا تخم شربتی با آب خنک توصیه می‌شد. این نوشیدنی‌ها در روزهای گرم خوش‌طعم و مفیدند، اما اگر شکر زیاد داشته باشند، برای کسی که قندش بالاست مناسب نیستند. دربارهٔ دیدگاه سنتی به عطش مفرط بیشتر بخوانید.

خیار، هندوانه، پرتقال و ماست هم بخش خوبی از آب بدن را تأمین می‌کنند و خوردنشان در عصر به جای تنقلات شور، تشنگی شبانه را کمتر می‌کند.

مراقبت از دهان و دندان در خشکی مزمن

بزاق از دندان‌ها در برابر پوسیدگی محافظت می‌کند. کسی که مدت طولانی خشکی دهان دارد، بیشتر در معرض پوسیدگی، بوی بد دهان و عفونت قارچی دهان است. مسواک دو بار در روز با خمیردندان فلورایددار و نخ دندان در این افراد اهمیت بیشتری دارد.

دهان‌شویه‌های الکلی دهان را خشک‌تر می‌کنند؛ اگر دهان‌شویه استفاده می‌کنید، نوع بدون الکل را انتخاب کنید. مراجعهٔ منظم به دندان‌پزشک و گفتن دربارهٔ خشکی دهان کمک می‌کند مشکلات زودتر دیده شوند. اگر بوی دهان هم آزارتان می‌دهد، مطلب بوی بد دهان مفید است.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر با وجود آب کافی در روز، هوای مرطوب و شام سبک، هنوز هر شب چند بار با تشنگی بیدار می‌شوید، ارزیابی پزشکی لازم است. آزمایش‌های اولیه معمولاً شامل قند ناشتا، HbA1c، آزمایش ادرار، عملکرد کلیه و گاهی تیروئید است.

اگر خشکی دهان با خشکی چشم، درد مفاصل یا تورم غدد زیر فک همراه است، پزشک ممکن است بیماری‌های خودایمنی را بررسی کند. خروپف شدید و قطع تنفس در خواب هم ارزیابی آپنهٔ خواب را لازم می‌کند، چون خودش یکی از علت‌های خشکی دهان صبحگاهی است.