هضم · راهنمای آموزشی
نفخ در طب سنتی؛ علت، گیاه و دمنوش خانگی
برای نفخ در طب سنتی اول گرمی یا سردی مزاج را میسنجیدند و بعد گیاه مناسب را دم میکردند؛ در این راهنما مرزه، گشنیز، شوید، ریحان و روش تهیهٔ قدمبهقدم آن آمده است. باد در امعا از غذای نفاخ.
نفخ در طب سنتی چیست؟
حکما نفخ را از گرمی، سردی، خشکی، تری یا سدّه میسنجیدند. باد در امعا از غذای نفاخ درمان را به قوت بیمار و فصل میدادند.
حکما نفخ را در دستهٔ هضم بررسی میکردند و درمان را به قوت بیمار و فصل سال میسنجیدند، نه با یک گیاه برای همه.
بهترین گیاهان دارویی برای نفخ
مرزه (مزاج گرم و خشک): مرزه در قفسهٔ عطار و مفردات برای نفخ و ضعف هضم میآید. مزاجش گرم و خشک است. کاربرد در عطاری: شاخه خشک تند بخر؛ بیبو یعنی کهنه است
گشنیز (مزاج سرد و خشک): گشنیز در قفسهٔ عطار و مفردات برای نفخ و جوش صورت میآید. مزاجش سرد و خشک است. کاربرد در عطاری: تخم زرد معطر؛ پودر کهنه تلخ میشود
شوید (مزاج گرم و خشک): شوید در قفسهٔ عطار و مفردات برای نفخ و کمشیری میآید. مزاجش گرم و خشک است. کاربرد در عطاری: تخم و سبزی خشک جدا؛ برای شیر تخم را دم کن
ریحان (مزاج گرم و خشک): ریحان در قفسهٔ عطار و مفردات برای نفخ و سردرد میآید. مزاجش گرم و خشک است. کاربرد در عطاری: برگ سبز خوشبو؛ تخم شربتی همان بذر است
طرز تهیهٔ دمنوش و دستور خانگی نفخ
دمنوش مرزه و گشنیز برای نفخ — محمد بن زکریای رازی، الحاوی. دستور خودمصرفی از قفسهٔ هضم و باد؛ کار دستی روی تن دیگری نیست.
دمنوش گشنیز و شوید برای نفخ — سید اسماعیل جرجانی، ذخیره. دستور خودمصرفی از قفسهٔ هضم و باد؛ کار دستی روی تن دیگری نیست.
یک قاشق مرزه را در آب جوش بگذار و سرپوش بگذار.
گشنیز را اگر جداست بعد از پنج دقیقه اضافه کن؛ هشت تا ده دقیقه کافی است.
صاف کن و ولرم خودت بنوش. عسل را روی جوش نریز.
بعد غذای نفاخ خودت یک استکان بنوش.
سخن حکیمان دربارهٔ نفخ
عقیلی خراسانی در مخزنالادویه: «زنیان بادشکن است اما تند؛ مقدارش را از زیره جدا حساب کن.»
عطاری قدیم در سینه به سینه: «آنغوزه را نوکچاقو در غذا، نه قاشق در چای.»
اشتباههای رایج در درمان خانگی
نسخهٔ دیگران را برای نفخ روی کودک یا سالمند تکرار نکنید.
دمنوش را پشت سر هم و پررنگ ننوشید؛ مقدار کم و منظم بهتر از زیادهروی است. نبات و قند زیاد هم اثر دمنوش را کم میکند.
چه زمانی برای نفخ باید به پزشک مراجعه کرد؟
تشخیص سنتی آموزشی است. بارداری، کودک و بیماری مزمن با پزشک.
گرمی کبد، زخم معده و فشار بالا با مرزه غلیظ احتیاط دارد. بارداری دوز آشپزی.
پرسشهای پرتکرار
بهترین درمان خانگی برای نفخ چیست؟
در طب سنتی اول گرمی یا سردی مزاج را میسنجند، بعد مرزه را طبق دستور همین صفحه آماده میکنند. مقدار کم و منظم بهتر از زیادهروی است.
نفخ در طب سنتی چه نامی دارد؟
در عطاری و کتابهای طب سنتی همین نام «نفخ» به کار میرود.
کدام گیاه عطاری برای نفخ معروفتر است؟
مرزه با مزاج گرم و خشک. مرزه در قفسهٔ عطار و مفردات برای نفخ و ضعف هضم میآید. مزاجش گرم و خشک است.
منبع این مطالب چیست؟
خواص گیاهان از کتابهای قانون ابن سینا، مخزنالادویه و تحفة المؤمنین گرفته شده است. روش دمکردن به زبان امروز بازنویسی شده و جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد.
آیا این دستور برای نفخ در کودکان هم مناسب است؟
نه. به کودک داروی گیاهی تند یا مسهل قوی ندهید و برای شیرخوار بدون نظر پزشک هیچ دمنوشی آماده نکنید.
منابع این مطلب
ابن سینا — القانون فی الطب
بازخوانی آموزشی از افعال و تدبیر همین کتاب؛ مقدار و ترتیب دمکردن برای خانه نوشته شده، نقل کلمه به کلمه از یک صفحه نیست.
قفسهٔ همین کتابعقیلی خراسانی — مخزنالادویه
بازخوانی آموزشی از افعال و تدبیر همین کتاب؛ مقدار و ترتیب دمکردن برای خانه نوشته شده، نقل کلمه به کلمه از یک صفحه نیست.
قفسهٔ همین کتاب
این مطلب آموزشی است و جای تشخیص و نسخهٔ پزشک را نمیگیرد. آخرین بازبینی: ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ · روش تهیهٔ مطالب
