خواص به؛ میوه به برای معده، لعاب دانه به و مربا

خواص گیاهان · 4 دقیقه مطالعه · ۱۰ مهر ۱۴۰۵

خواص میوه به برای معده و گوارش، طرز گرفتن لعاب دانه به برای گلو، دستور مربای به و نکته‌های مصرف برای دیابتی‌ها و کودکان.

خواص به در طب سنتی بیشتر به معده برمی‌گردد؛ میوهٔ به قابض و مقوی معده شمرده می‌شد و به پخته هنوز در خانه‌های ایرانی برای معدهٔ ضعیف و حالت تهوع خفیف استفاده می‌شود. دانه به هم لعابی نرم‌کننده دارد که برای خشکی گلو و سرفهٔ خشک به کار می‌رود. این مقاله طرز مصرف هر کدام و احتیاط‌هایش را توضیح می‌دهد.

میوه به چه ویژگی‌هایی دارد؟

به میوه‌ای سفت، معطر و گس است که خام خوردنش برای خیلی‌ها سخت است. هر ۱۰۰ گرم به حدود ۵۷ کیلوکالری انرژی، نزدیک ۲ گرم فیبر و حدود ۱۵ میلی‌گرم ویتامین C دارد. ویتامین C به از سیب و گلابی بیشتر است، هرچند با پختن مقداری از آن از دست می‌رود.

طعم گس به از تانن‌های آن است. همین ترکیب‌ها حس قبض و خشکی در دهان ایجاد می‌کنند و دلیل اصلی کاربرد سنتی به برای «بند آوردن» و تقویت معده‌اند. به پخته گسی کمتری دارد و نرم و شیرین‌تر می‌شود. پکتین فراوان به هم دلیل ژله‌ای شدن مربای آن است.

به برای معده؛ پخته بخوریم یا خام؟

حکیمان ایرانی به را از میوه‌های مقوی معده می‌دانستند و آن را بعد از غذا یا برای کسانی که حالت تهوع و بی‌اشتهایی دارند توصیه می‌کردند. ابن‌سینا و عقیلی خراسانی به ترش را قابض‌تر و به شیرین را ملایم‌تر شمرده‌اند.

برای معدهٔ حساس، به پخته بهتر از به خام است. به خام به‌دلیل سفتی و تانن ممکن است سنگین باشد و در برخی افراد یبوست بدهد. به پخته هضم راحت‌تری دارد و برای دوران نقاهت بعد از سرماخوردگی یا اسهال خفیف خوراکی مناسبی است.

1. یک به متوسط را بشویید، کرک روی پوستش را با دستمال بگیرید.
2. به را چهار قاچ کنید و هسته و دانه‌ها را جدا کنید؛ دانه‌ها را برای لعاب نگه دارید.
3. قاچ‌ها را با نصف لیوان آب در قابلمهٔ کوچک درپوش‌دار بگذارید.
4. روی حرارت ملایم ۲۰ تا ۲۵ دقیقه بپزید تا نرم شود.
5. اگر خواستید کمی دارچین یا یک قاشق عسل بعد از ولرم شدن اضافه کنید.

اگر ترش کردن و سوزش معده دارید، به شیرین پخته را کم‌کم امتحان کنید. به ترش ممکن است سوزش را بیشتر کند. برای علت‌های دیگر ناراحتی معده مقالهٔ سوء هاضمه را بخوانید.

لعاب دانه به؛ طرز تهیه و کاربرد

دانهٔ به پوسته‌ای دارد که در آب ژلاتینی و لزج می‌شود. این لعاب در طب سنتی برای خشکی گلو، سرفهٔ خشک و خشونت صدا به کار می‌رفت و امروز هم یکی از نوشیدنی‌های نرم‌کنندهٔ رایج است. نکتهٔ مهم این است که دانه را نباید کوبید یا جوید.

1. یک قاشق چای‌خوری دانهٔ به سالم را بشویید.
2. دانه‌ها را در یک لیوان آب ولرم (حدود ۲۵۰ میلی‌لیتر) بریزید.
3. ۱۰ تا ۱۵ دقیقه صبر کنید و گاهی هم بزنید تا لعاب بیاید.
4. مایع را از صافی رد کنید و دانه‌ها را دور بریزید.
5. لعاب را ولرم و آرام‌آرام بنوشید؛ اگر خواستید کمی عسل اضافه کنید (برای بزرگسال و کودک بالای یک سال).

برای گلودرد و سرفهٔ خشک ترکیب لعاب دانهٔ به با گل گاوزبان یا بارهنگ هم در خانه‌ها رایج است. مقالهٔ سرفه خشک راه‌های دیگر را هم توضیح داده است.

مربای به؛ دستور سنتی و نکته‌ها

مربای به یکی از مرباهای کلاسیک ایرانی است که با پخت آهسته رنگ کهربایی تا قرمز می‌گیرد. رنگ قرمز از پخت طولانی و ترکیب‌های طبیعی خود به است، نه رنگ افزودنی. دانه‌های به را می‌توان در پارچهٔ نازک گره زد و در شربت گذاشت تا مربا غلیظ‌تر شود.

• به را قاچ‌های نازک یا خلال کنید تا شربت به‌خوبی در آن نفوذ کند.
• به را اول با آب نیم‌پز کنید و بعد شکر اضافه کنید.
• مربا را ۲ تا ۳ ساعت روی حرارت خیلی ملایم با درِ نیمه‌باز بپزید.
• آب لیمو را در ۱۵ دقیقهٔ آخر بریزید تا شکرک نزند.
• هل یا گلاب را در پایان پخت اضافه کنید.

مربای به، مثل هر مربای دیگر، قند زیادی دارد. یک تا دو قاشق مربا با صبحانه کافی است و مصرف آن برای دیابتی‌ها باید بسیار محدود باشد.

مقدار مصرف به و مقایسهٔ روش‌ها

چه کسانی باید در مصرف به مراقب باشند؟

به میوهٔ کم‌خطری است، اما چند نکته مهم است. کسانی که یبوست مزمن دارند بهتر است به خام را کم بخورند یا پخته‌اش را همراه آب کافی میل کنند. در طب سنتی، زیاده‌روی در به ترش برای اعصاب و مفاصل افراد سردمزاج مناسب دانسته نمی‌شد و آن را با عسل یا دارچین اصلاح می‌کردند.

دیابتی‌ها به تازه یا پخته بدون شکر را در حد نصف تا یک به کوچک بخورند و از مربا دوری کنند. اگر دارویی مصرف می‌کنید که جذبش به معدهٔ خالی وابسته است، لعاب‌های غلیظ مثل لعاب دانه به را با فاصلهٔ دست‌کم یک تا دو ساعت از دارو بنوشید.