سینه و حلق · راهنمای آموزشی
سرفه خشک در طب سنتی؛ علت، گیاه و دمنوش خانگی
برای سرفه خشک در طب سنتی اول گرمی یا سردی مزاج را میسنجیدند و بعد گیاه مناسب را دم میکردند؛ در این راهنما بارهنگ، تخم بارهنگ، قدومه، ریشه ختمی و روش تهیهٔ قدمبهقدم آن آمده است. سرفه بیخلط با خشکی سینه و حلق.
سرفه خشک در طب سنتی چیست؟
حکما سعال یابس را از گرمی، سردی، خشکی، تری یا سدّه میسنجیدند. سرفه بیخلط با خشکی سینه و حلق درمان را به قوت بیمار و فصل میدادند.
در عطاری به آن «سرفه خشک» میگویند و در کتابهای طب سنتی گاهی «سعال یابس» نوشته شده است. حکما آن را در دستهٔ سینه و حلق بررسی میکردند و درمان را به قوت بیمار و فصل سال میسنجیدند.
بهترین گیاهان دارویی برای سرفه خشک
بارهنگ (مزاج سرد و خشک): بارهنگ در قفسهٔ عطار و مفردات برای سرفه خشک و سوزش ادرار میآید. مزاجش سرد و خشک است. کاربرد در عطاری: برگ پهن خشک؛ تخماش جدا از اسفرزه است
تخم بارهنگ (مزاج سرد و تر): تخم بارهنگ در قفسهٔ عطار و مفردات برای سرفه خشک و یبوست میآید. مزاجش سرد و تر است. کاربرد در عطاری: دانه لعابدار؛ با آب فراوان واجب است
قدومه (مزاج سرد و تر): قدومه در قفسهٔ عطار و مفردات برای سرفه خشک و یبوست خشک میآید. مزاجش سرد و تر است. کاربرد در عطاری: دانه ریز لعابی؛ تقلبی مخلوط ارزن است
ریشه ختمی (مزاج سرد و تر): ریشه ختمی در قفسهٔ عطار و مفردات برای سرفه خشک و خارش حلق میآید. مزاجش سرد و تر است. کاربرد در عطاری: ریشه سفید لعابدار؛ نجوشان تند
طرز تهیهٔ دمنوش و دستور خانگی سرفه خشک
کتیرا شبخیس برای سرفه خشک خودت — حکیم مؤمن، تحفة المؤمنین. لعاب سرد برای خشکی؛ تندی آویشن را اینجا جلو نینداز.
دمنوش روغن بادام شیرین و روغن زیتون برای سرفه خشک — عطاری قدیم، سینه به سینه. دستور خودمصرفی از قفسهٔ روغن و لعاب؛ کار دستی روی تن دیگری نیست.
انگشتدانه کتیرا را شب در یک استکان آب سرد بگذار تا خودش باز شود؛ نجوشان.
صبح همان لعاب را صاف کن. اگر حلق خیلی خشک است، به دانه را جدا خیس کن و قاطی کن.
خودت جرعهجرعه بنوش. به کودک شیرخوار و به کس دیگر نخوران مگر پزشک بگوید.
سخن حکیمان دربارهٔ سرفه خشک
ابن سینا در قانون: «سینه خشک را با تری لعابدار نرم کن، نه با تندی که رطوبت را بسوزاند.»
محمد بن زکریای رازی در الحاوی: «خلط غلیظ را روان کن و راه خروج بده؛ حبس خلط سینه را تباه میکند.»
اشتباههای رایج در درمان خانگی
نسخهٔ دیگران را برای سرفه خشک روی کودک یا سالمند تکرار نکنید.
دمنوش را پشت سر هم و پررنگ ننوشید؛ مقدار کم و منظم بهتر از زیادهروی است. نبات و قند زیاد هم اثر دمنوش را کم میکند.
چه زمانی برای سرفه خشک باید به پزشک مراجعه کرد؟
تشخیص سنتی آموزشی است. بارداری، کودک و بیماری مزمن با پزشک.
سردی معده، اسهال و ضعف با بارهنگ زیاد میشود. بارداری دوز دارویی نه.
پرسشهای پرتکرار
بهترین درمان خانگی برای سرفه خشک چیست؟
در طب سنتی اول گرمی یا سردی مزاج را میسنجند، بعد بارهنگ را طبق دستور همین صفحه آماده میکنند. مقدار کم و منظم بهتر از زیادهروی است.
سرفه خشک در طب سنتی چه نامی دارد؟
در کتابهای طب سنتی بیشتر «سعال یابس» آمده است و «سرفه خشک» نامی است که امروز بیشتر استفاده میشود.
کدام گیاه عطاری برای سرفه خشک معروفتر است؟
بارهنگ با مزاج سرد و خشک. بارهنگ در قفسهٔ عطار و مفردات برای سرفه خشک و سوزش ادرار میآید. مزاجش سرد و خشک است.
منبع این مطالب چیست؟
خواص گیاهان از کتابهای قانون ابن سینا، مخزنالادویه و تحفة المؤمنین گرفته شده است. روش دمکردن به زبان امروز بازنویسی شده و جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد.
آیا این دستور برای سرفه خشک در کودکان هم مناسب است؟
نه. به کودک داروی گیاهی تند یا مسهل قوی ندهید و برای شیرخوار بدون نظر پزشک هیچ دمنوشی آماده نکنید.
منابع این مطلب
ابن سینا — القانون فی الطب
بازخوانی آموزشی از افعال و تدبیر همین کتاب؛ مقدار و ترتیب دمکردن برای خانه نوشته شده، نقل کلمه به کلمه از یک صفحه نیست.
قفسهٔ همین کتابعقیلی خراسانی — مخزنالادویه
بازخوانی آموزشی از افعال و تدبیر همین کتاب؛ مقدار و ترتیب دمکردن برای خانه نوشته شده، نقل کلمه به کلمه از یک صفحه نیست.
قفسهٔ همین کتاب
این مطلب آموزشی است و جای تشخیص و نسخهٔ پزشک را نمیگیرد. آخرین بازبینی: ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ · روش تهیهٔ مطالب
