طرز تهیه آب جو خانگی؛ ماءالشعیر سنتی برای تب و گرمی
فصل و سبک زندگی · 5 دقیقه مطالعه · ۸ مهر ۱۴۰۵
طرز تهیه آب جو (ماءالشعیر خانگی) با نسبت دقیق جو و آب، زمان پخت، روش صاف کردن، نسخهٔ شیرین با نبات و نکتههای مصرف در تب و گرمازدگی.
طرز تهیه آب جو یا ماءالشعیر خانگی ساده است: یک پیمانه جو پوستکنده را با ده پیمانه آب آنقدر میپزید که دانهها باز شوند و آب کمی لعابدار و شیریرنگ شود، بعد صاف میکنید و ولرم مینوشید. این نوشیدنی بدون گاز و بدون الکل، همان ماءالشعیری است که در طب سنتی برای تب و گرمی توصیه میشد.
در این مقاله دستور دقیق، سه نسخهٔ متفاوت (ساده، شیرین و ترش)، نکتهٔ نگهداری، مقدار مصرف و موقعیتهایی که آب جو مناسب نیست را میخوانید.
ماءالشعیر در طب سنتی چه جایگاهی داشت؟
«شعیر» نام عربی جو است و ماءالشعیر یعنی «آب جو». ابنسینا و حکیمان پس از او این نوشیدنی را از بهترین غذاهای بیمار تبدار میدانستند، چون به گفتهٔ آنها هم تشنگی را فرومینشاند، هم گرمی را تعدیل میکند و هم تغذیهای سبک دارد.
طبع جو در این متون سرد و خشک در درجهٔ اول ذکر شده است، اما آب پختهٔ آن را معتدلتر و «ترکننده» میدانستند. در گرمای تابستان و برای کسانی که گرمی و عطش زیاد دارند، به عنوان نوشیدنی خنککننده هم مصرف میشد.
دقت کنید که ماءالشعیر بازاری امروز معمولاً نوشیدنی گازدار مالت با شکر و طعمدهنده است و با این دستور سنتی فرق دارد. برای روزهای بیماری، نسخهٔ خانگی را ترجیح دهید.
مواد لازم و نسبت دقیق جو به آب
کیفیت آب جو بیشتر از هر چیز به نوع جو بستگی دارد. جو پوستکنده (جو پرک یا جو مرواریدی) لعاب بیشتری میدهد و زودتر میپزد. جو پوستدار سنتیتر است، اما باید دستکم یک شب خیس بخورد.
| ماده | مقدار برای حدود ۱ لیتر آب جو | توضیح |
|---|---|---|
| جو پوستکنده | ۱۰۰ گرم (نصف لیوان) | شسته و ۲ ساعت خیسشده |
| آب | ۱٫۵ لیتر | بخشی از آن حین پخت بخار میشود |
| نبات (اختیاری) | ۱ تا ۲ قاشق غذاخوری | برای نسخهٔ شیرین |
| آبلیموی تازه (اختیاری) | ۱ قاشق غذاخوری | بعد از پخت و ولرم شدن |
| پوست لیمو (اختیاری) | یک نوار کوچک | برای عطر، ۵ دقیقهٔ آخر |
جدول دادههای نمودار
| مورد | مقدار (گرم یا میلیلیتر) |
|---|---|
| آب (میلیلیتر) | ۱٬۵۰۰ |
| جو پوستکنده (گرم) | ۱۰۰ |
| نبات (گرم) | ۲۵ |
| آبلیمو (میلیلیتر) | ۱۵ |
منبع: دستور پیشنهادی همین مقاله بر پایهٔ روش سنتی
طرز تهیه آب جو قدمبهقدم
- جو را در آب سرد بشویید تا گرد و پوستهٔ اضافی جدا شود و آب شفافتر شود.
- جو را دو ساعت در آب خیس کنید (جو پوستدار را از شب قبل) و آب خیساندن را دور بریزید.
- جو و ۱٫۵ لیتر آب تازه را در قابلمه بریزید و روی حرارت زیاد بگذارید تا جوش بیاید.
- کف روی آب را بگیرید، حرارت را کم کنید و در قابلمه را نیمهباز بگذارید.
- حدود ۴۰ تا ۵۰ دقیقه بپزید تا دانهها ترک بخورند و آب کمی غلیظ و شیریرنگ شود.
- آب را از صافی ریز یا پارچهٔ تمیز رد کنید و دانهها را کمی فشار دهید تا لعابشان خارج شود.
- اگر نسخهٔ شیرین میخواهید، نبات را در آب داغ حل کنید. آبلیمو را فقط بعد از ولرم شدن اضافه کنید.
جدول دادههای نمودار
| مورد | مقدار (دقیقه (زمان تجمعی)) |
|---|---|
| شروع خیساندن | ۰ |
| پایان خیساندن | ۱۲۰ |
| جوش آمدن | ۱۳۰ |
| پایان پخت ملایم | ۱۷۵ |
| صاف و ولرم شدن | ۱۹۰ |
منبع: دستور پیشنهادی همین مقاله بر پایهٔ روش سنتی
دانههای پختهٔ باقیمانده را دور نریزید. میتوانید آنها را به سوپ یا آش همان روز اضافه کنید یا با کمی ماست و نعنا به عنوان سالاد جو بخورید.
سه نسخهٔ آب جو برای موقعیتهای مختلف
آب جوی ساده برای تب
بدون هیچ افزودنی و ولرم. طب سنتی برای تبهای گرم همین نسخه را ترجیح میداد. طعمش ملایم و کمی شبیه نان است و بیشتر بیماران آن را راحت تحمل میکنند.
آب جوی شیرین با نبات
برای کسانی که بیاشتها هستند و کمی انرژی بیشتر لازم دارند. یک تا دو قاشق نبات کافی است. افراد دیابتی نسخهٔ شیرین را کنار بگذارند یا با پزشک هماهنگ کنند.
آب جوی ترش برای گرمای تابستان
آب جوی خنک (نه یخزده) با کمی آبلیموی تازه و یک برگ نعنا نوشیدنی خنککنندهای است. در طب سنتی گاهی آن را با شربتهایی مثل سکنجبین هم ترکیب میکردند، اما شکرش را در نظر بگیرید.
آب جو در تب و گرمی؛ چه انتظاری داشته باشیم؟
آب جو تب را پایین نمیآورد و جای داروی تببر را نمیگیرد. نقش اصلی آن رساندن مایعات و کمی کربوهیدرات به بیماری است که ممکن است حوصلهٔ خوردن غذا را نداشته باشد. در تب، بدن آب بیشتری از دست میدهد و همین مایعات اهمیت دارد.
در گرمازدگی خفیف هم آب جوی خنک در کنار استراحت در جای خنک میتواند به جبران مایعات کمک کند. اما گرمازدگی شدید با گیجی، استفراغ یا قطع تعریق اورژانس پزشکی است. دربارهٔ علائم آن در مقالهٔ گرمازدگی و دربارهٔ تب در تب بخوانید.
اشتباههای رایج در تهیهٔ آب جو
- آب کم: اگر آب کافی نریزید، به جای نوشیدنی روان، آش غلیظ به دست میآید که برای بیمار تبدار سنگینتر است.
- پخت کوتاه: آب جویی که فقط ده دقیقه جوشیده، لعاب و طعم کافی ندارد و مزهٔ خام میدهد.
- جوشاندن آبلیمو: آبلیمو را در پایان و روی آب ولرم بریزید تا طعم تلخ نگیرد.
- نگهداری بیرون از یخچال: آب جو در دمای اتاق در تابستان ظرف چند ساعت ترش میشود.
- شیرین کردن زیاد: نبات زیاد عطش را بیشتر میکند و برای دیابتیها مناسب نیست.
یک نکتهٔ دیگر هم کاربردی است: اگر آرد جو در خانه دارید، ممکن است بخواهید با آن سریعتر نوشیدنی درست کنید. نتیجه بیشتر به حریره یا آش رقیق شبیه میشود تا ماءالشعیر صاف؛ برای بیماری که تازه اشتهایش برگشته خوب است، اما برای روزهای تب، نسخهٔ صافشده سبکتر است.
مقدار مصرف و نگهداری
برای بزرگسالان، دو تا سه لیوان در روز در کنار آب و مایعات دیگر معقول است. آب جو را جرعهجرعه و در طول روز بنوشید، نه یکباره.
آب جو زود ترش میشود. آن را در شیشهٔ دربسته در یخچال نگه دارید و ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت مصرف کنید. اگر بو یا طعمش ترش و تخمیری شد، دورش بریزید.
پرسشهای پرتکرار
آب جو خانگی با ماءالشعیر بازاری چه فرقی دارد؟
آب جو خانگی آب صافشدهٔ جو پخته است و گاز، شکر افزوده و طعمدهنده ندارد. ماءالشعیر بازاری از عصارهٔ مالت ساخته میشود و معمولاً گازدار و شیرین است؛ برای بیمار نوع خانگی مناسبتر است.
آیا آب جو تب را پایین میآورد؟
نه، آب جو داروی تببر نیست. در طب سنتی برای تعدیل گرمی و رفع عطش به کار میرفت و امروز هم نقش آن رساندن مایعات و تغذیهٔ سبک است، در کنار درمان پزشک.
آب جو را چند روز میتوان نگه داشت؟
در یخچال و ظرف دربسته حدود یک تا دو روز. چون نشاسته دارد زود تخمیر میشود؛ اگر بوی ترش گرفت مصرف نکنید.
برای آب جو، جو پوستدار بهتر است یا پوستکنده؟
جو پوستکنده سریعتر میپزد و لعاب بیشتری میدهد، برای همین در خانه راحتتر است. جو پوستدار فیبر بیشتری دارد اما باید از شب قبل خیس شود و زمان پختش طولانیتر است.
آیا افراد دیابتی میتوانند آب جو بنوشند؟
نسخهٔ ساده و بدون نبات در مقدار معمول برای بیشتر افراد دیابتی مشکلی ندارد، اما کربوهیدرات دارد. مقدار را کنترل کنید و اگر قند خونتان ناپایدار است با پزشک مشورت کنید.
منابع این مطلب
- قانون در طب، ابنسینا — بخش ماءالشعیر و تدبیر تب
- مخزنالادویه، عقیلی خراسانی — مدخل شعیر
- تحفة المؤمنین، محمد مؤمن حسینی — مدخل شعیر و ماءالشعیر