تب · راهنمای آموزشی
تب در طب سنتی؛ علت، گیاه و دمنوش خانگی

برای تب در طب سنتی اول گرمی یا سردی مزاج را میسنجیدند و بعد گیاه مناسب را دم میکردند؛ در این راهنما خارشتر، گزانگبین، بیدخشت، پوست بید و روش تهیهٔ قدمبهقدم آن آمده است. تب کوتاه از گرمی یا خستگی.
تب در طب سنتی چیست؟
حکما حمى یوم را از گرمی، سردی، خشکی، تری یا سدّه میسنجیدند. تب کوتاه از گرمی یا خستگی درمان را به قوت بیمار و فصل میدادند.
در عطاری به آن «تب» میگویند و در کتابهای طب سنتی گاهی «حمى یوم» نوشته شده است. حکما آن را در دستهٔ تب بررسی میکردند و درمان را به قوت بیمار و فصل سال میسنجیدند.
بهترین گیاهان دارویی برای تب
خارشتر (مزاج گرم و خشک): خارشتر در قفسهٔ عطار و مفردات برای تب و گرمی میآید. مزاجش گرم و خشک است. کاربرد در عطاری: شاخه خشک؛ مانّاش همان ترنجبین است
گزانگبین (مزاج سرد و تر): گزانگبین در قفسهٔ عطار و مفردات برای تب و سرفه خشک میآید. مزاجش سرد و تر است. کاربرد در عطاری: مانّای شیرین گز؛ تقلبی شکر است
بیدخشت (مزاج سرد و تر): بیدخشت در قفسهٔ عطار و مفردات برای تب و گرمی میآید. مزاجش سرد و تر است. کاربرد در عطاری: مانّای بید؛ کمی گستر از شیرخشت است
پوست بید (مزاج سرد و خشک): پوست بید در قفسهٔ عطار و مفردات برای درد مفصل و تب میآید. مزاجش سرد و خشک است. کاربرد در عطاری: پوست تلخ؛ خویشاوند کهن سالیسین است
طرز تهیهٔ دمنوش و دستور خانگی تب
دمنوش خارشتر و گزانگبین برای تب — عطاری قدیم، سینه به سینه. دستور خودمصرفی از قفسهٔ تب و مانّا؛ کار دستی روی تن دیگری نیست.
دمنوش گزانگبین و بیدخشت برای تب — داود انطاکی، تذکره. دستور خودمصرفی از قفسهٔ تب و مانّا؛ کار دستی روی تن دیگری نیست.
یک قاشق خارشتر را در آب جوش بگذار و سرپوش بگذار.
گزانگبین را اگر جداست بعد از پنج دقیقه اضافه کن؛ هشت تا ده دقیقه کافی است.
صاف کن و ولرم خودت بنوش. عسل را روی جوش نریز.
در آب جوش حل کن، صاف کن، خودت یا با نظر پزشک به بزرگتر بده؛ نوزاد نه.
سخن حکیمان دربارهٔ تب
محمد بن زکریای رازی در الحاوی: «تب را با قوت بیمار بسنج؛ ناتوان را گرسنه مدار.»
سید اسماعیل جرجانی در ذخیره: «آب ایستاده علت بسیاری از تبهای کهنه است.»
اشتباههای رایج در درمان خانگی
نسخهٔ دیگران را برای تب روی کودک یا سالمند تکرار نکنید.
دمنوش را پشت سر هم و پررنگ ننوشید؛ مقدار کم و منظم بهتر از زیادهروی است. نبات و قند زیاد هم اثر دمنوش را کم میکند.
چه زمانی برای تب باید به پزشک مراجعه کرد؟
تشخیص سنتی آموزشی است. بارداری، کودک و بیماری مزمن با پزشک.
بیآب، خارشتر خودش سدّه میشود. بارداری دوز دارویی نه.
پرسشهای پرتکرار
بهترین درمان خانگی برای تب چیست؟
در طب سنتی اول گرمی یا سردی مزاج را میسنجند، بعد خارشتر را طبق دستور همین صفحه آماده میکنند. مقدار کم و منظم بهتر از زیادهروی است.
تب در طب سنتی چه نامی دارد؟
در کتابهای طب سنتی بیشتر «حمى یوم» آمده است و «تب» نامی است که امروز بیشتر استفاده میشود.
کدام گیاه عطاری برای تب معروفتر است؟
خارشتر با مزاج گرم و خشک. خارشتر در قفسهٔ عطار و مفردات برای تب و گرمی میآید. مزاجش گرم و خشک است.
منبع این مطالب چیست؟
خواص گیاهان از کتابهای قانون ابن سینا، مخزنالادویه و تحفة المؤمنین گرفته شده است. روش دمکردن به زبان امروز بازنویسی شده و جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد.
آیا این دستور برای تب در کودکان هم مناسب است؟
نه. به کودک داروی گیاهی تند یا مسهل قوی ندهید و برای شیرخوار بدون نظر پزشک هیچ دمنوشی آماده نکنید.
منابع این مطلب
ابن سینا — القانون فی الطب
بازخوانی آموزشی از افعال و تدبیر همین کتاب؛ مقدار و ترتیب دمکردن برای خانه نوشته شده، نقل کلمه به کلمه از یک صفحه نیست.
قفسهٔ همین کتابعقیلی خراسانی — مخزنالادویه
بازخوانی آموزشی از افعال و تدبیر همین کتاب؛ مقدار و ترتیب دمکردن برای خانه نوشته شده، نقل کلمه به کلمه از یک صفحه نیست.
قفسهٔ همین کتاب
این مطلب آموزشی است و جای تشخیص و نسخهٔ پزشک را نمیگیرد. آخرین بازبینی: ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ · روش تهیهٔ مطالب