قلب و روح · راهنمای آموزشی
بیخوابی در طب سنتی؛ علت، گیاه و دمنوش خانگی
برای بیخوابی در طب سنتی اول گرمی یا سردی مزاج را میسنجیدند و بعد گیاه مناسب را دم میکردند؛ در این راهنما گل بنفشه سهرنگ، جوزبوا، تخم کاهو، پوست خشخاش و روش تهیهٔ قدمبهقدم آن آمده است. بیداری دراز از گرمی یا اندیشه.
بیخوابی در طب سنتی چیست؟
حکما سهر را از گرمی، سردی، خشکی، تری یا سدّه میسنجیدند. بیداری دراز از گرمی یا اندیشه درمان را به قوت بیمار و فصل میدادند.
در عطاری به آن «بیخوابی» میگویند و در کتابهای طب سنتی گاهی «سهر» نوشته شده است. حکما آن را در دستهٔ قلب و روح بررسی میکردند و درمان را به قوت بیمار و فصل سال میسنجیدند.
بهترین گیاهان دارویی برای بیخوابی
گل بنفشه سهرنگ (مزاج سرد و تر): گل بنفشه سهرنگ در قفسهٔ عطار و مفردات برای جوش و سرفه خشک میآید. مزاجش سرد و تر است. کاربرد در عطاری: گل بنفشه سهرنگ را تازه و خوشبو از عطار بگیر؛ کهنه را برگردان.
جوزبوا (مزاج گرم و خشک): جوزبوا در قفسهٔ عطار و مفردات برای اسهال و نفخ میآید. مزاجش گرم و خشک است. کاربرد در عطاری: جوز کامل بخر نه پودر؛ زیاده گیج میکند
تخم کاهو (مزاج سرد و تر): تخم کاهو در قفسهٔ عطار و مفردات برای بیخوابی و گرمی سر میآید. مزاجش سرد و تر است. کاربرد در عطاری: دانه ریز؛ دمنوش خواب سنتی است
پوست خشخاش (مزاج سرد و خشک): پوست خشخاش در قفسهٔ عطار و مفردات برای سرفه خشک و بیخوابی میآید. مزاجش سرد و خشک است. کاربرد در عطاری: فقط پوسته خالی عطاری؛ شیرابه و افیون ممنوع خانگی است
طرز تهیهٔ دمنوش و دستور خانگی بیخوابی
دمنوش تخم کاهو و کاهو خشک برای بیخوابی — سید اسماعیل جرجانی، ذخیره. دستور خودمصرفی از قفسهٔ اعصاب و خواب؛ کار دستی روی تن دیگری نیست.
دمنوش پونهسای و جوزبوا برای بیخوابی — بهاءالدوله رازی، خلاصه التجارب. دستور خودمصرفی از قفسهٔ اعصاب و خواب؛ کار دستی روی تن دیگری نیست.
یک قاشق تخم کاهو را در آب جوش بگذار و سرپوش بگذار.
کاهو خشک را اگر جداست بعد از پنج دقیقه اضافه کن؛ هشت تا ده دقیقه کافی است.
صاف کن و ولرم خودت بنوش. عسل را روی جوش نریز.
یک ساعت قبل خواب خودت بنوش؛ شام را سبک کن.
سخن حکیمان دربارهٔ بیخوابی
سید اسماعیل جرجانی در ذخیره: «هر که شب بیدار و روز خفته است، مزاجش میآشوبد.»
علی بن عباس اهوازی در کاملالصناعه: «شام سنگین و فکر دراز خواب را میبرد.»
اشتباههای رایج در درمان خانگی
نسخهٔ دیگران را برای بیخوابی روی کودک یا سالمند تکرار نکنید.
دمنوش را پشت سر هم و پررنگ ننوشید؛ مقدار کم و منظم بهتر از زیادهروی است. نبات و قند زیاد هم اثر دمنوش را کم میکند.
چه زمانی برای بیخوابی باید به پزشک مراجعه کرد؟
تشخیص سنتی آموزشی است. بارداری، کودک و بیماری مزمن با پزشک.
سردی معده، اسهال و ضعف با گل بنفشه سهرنگ زیاد میشود. بارداری دوز دارویی نه.
پرسشهای پرتکرار
بهترین درمان خانگی برای بیخوابی چیست؟
در طب سنتی اول گرمی یا سردی مزاج را میسنجند، بعد گل بنفشه سهرنگ را طبق دستور همین صفحه آماده میکنند. مقدار کم و منظم بهتر از زیادهروی است.
بیخوابی در طب سنتی چه نامی دارد؟
در کتابهای طب سنتی بیشتر «سهر» آمده است و «بیخوابی» نامی است که امروز بیشتر استفاده میشود.
کدام گیاه عطاری برای بیخوابی معروفتر است؟
گل بنفشه سهرنگ با مزاج سرد و تر. گل بنفشه سهرنگ در قفسهٔ عطار و مفردات برای جوش و سرفه خشک میآید. مزاجش سرد و تر است.
منبع این مطالب چیست؟
خواص گیاهان از کتابهای قانون ابن سینا، مخزنالادویه و تحفة المؤمنین گرفته شده است. روش دمکردن به زبان امروز بازنویسی شده و جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد.
آیا این دستور برای بیخوابی در کودکان هم مناسب است؟
نه. به کودک داروی گیاهی تند یا مسهل قوی ندهید و برای شیرخوار بدون نظر پزشک هیچ دمنوشی آماده نکنید.
منابع این مطلب
ابن سینا — القانون فی الطب
بازخوانی آموزشی از افعال و تدبیر همین کتاب؛ مقدار و ترتیب دمکردن برای خانه نوشته شده، نقل کلمه به کلمه از یک صفحه نیست.
قفسهٔ همین کتابعقیلی خراسانی — مخزنالادویه
بازخوانی آموزشی از افعال و تدبیر همین کتاب؛ مقدار و ترتیب دمکردن برای خانه نوشته شده، نقل کلمه به کلمه از یک صفحه نیست.
قفسهٔ همین کتاب
این مطلب آموزشی است و جای تشخیص و نسخهٔ پزشک را نمیگیرد. آخرین بازبینی: ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ · روش تهیهٔ مطالب
