قلب و روح · راهنمای آموزشی
سردرد در طب سنتی؛ علت، گیاه و دمنوش خانگی
برای سردرد در طب سنتی اول گرمی یا سردی مزاج را میسنجیدند و بعد گیاه مناسب را دم میکردند؛ در این راهنما ریحان، مرزنجوش، رزماری، پونهسای و روش تهیهٔ قدمبهقدم آن آمده است. درد سر گرم، سرد، شقیقه یا کلّی.
سردرد در طب سنتی چیست؟
حکما صداع را از گرمی، سردی، خشکی، تری یا سدّه میسنجیدند. درد سر گرم، سرد، شقیقه یا کلّی درمان را به قوت بیمار و فصل میدادند.
در عطاری به آن «سردرد» میگویند و در کتابهای طب سنتی گاهی «صداع» نوشته شده است. حکما آن را در دستهٔ قلب و روح بررسی میکردند و درمان را به قوت بیمار و فصل سال میسنجیدند.
بهترین گیاهان دارویی برای سردرد
ریحان (مزاج گرم و خشک): ریحان در قفسهٔ عطار و مفردات برای نفخ و سردرد میآید. مزاجش گرم و خشک است. کاربرد در عطاری: برگ سبز خوشبو؛ تخم شربتی همان بذر است
مرزنجوش (مزاج گرم و خشک): مرزنجوش در قفسهٔ عطار و مفردات برای سرفه و گرفتگی صدا میآید. مزاجش گرم و خشک است. کاربرد در عطاری: گل خشک معطر؛ با آویشن قاطی زمستانی است
رزماری (مزاج گرم و خشک): رزماری در قفسهٔ عطار و مفردات برای ضعف حافظه سنتی و گردش سرد میآید. مزاجش گرم و خشک است. کاربرد در عطاری: شاخه سوزنی معطر؛ بخور و دمنوش جدا حساب است
پونهسای (مزاج گرم و خشک): پونهسای در قفسهٔ عطار و مفردات برای سردرد و دلشوره میآید. مزاجش گرم و خشک است. کاربرد در عطاری: ایرانی معطر؛ با گاوزبان جفت است
طرز تهیهٔ دمنوش و دستور خانگی سردرد
دمنوش ریحان و نعنا برای صداع خانگی — داود انطاکی، تذکره اولی الالباب. انطاکی صداع را اول از معده و حرارت سر جدا میکرد؛ دمنوش معطر تسکین خانه است نه علاج ریشه.
یک قاشق برگ ریحان خشک را در آب جوش بریز و سرپوش بگذار.
بعد از پنج دقیقه چند برگ نعنا اضافه کن؛ هشت دقیقه بیشتر ندمان.
اسطوخودوس اگر داری فقط نوک قاشق؛ زیاده تلخ و گرم میشود.
صاف کن و ولرم خودت بنوش. نور تند و گرسنگی را همانوقت کم کن.
اگر درد یکطرفه کوبنده با تهوع یا تاری دید است، قوری را کنار بگذار و پزشک ببین.
سخن حکیمان دربارهٔ سردرد
محمد بن زکریای رازی در الحاوی: «بسیاری از سردردها از معده برمیخیزد؛ قیام معده را ببین.»
ابن سینا در قانون: «اسطوخودوس بادهای سر را میگشاید؛ زیاده خشکی میآورد.»
اشتباههای رایج در درمان خانگی
نسخهٔ دیگران را برای سردرد روی کودک یا سالمند تکرار نکنید.
دمنوش را پشت سر هم و پررنگ ننوشید؛ مقدار کم و منظم بهتر از زیادهروی است. نبات و قند زیاد هم اثر دمنوش را کم میکند.
چه زمانی برای سردرد باید به پزشک مراجعه کرد؟
تشخیص سنتی آموزشی است. بارداری، کودک و بیماری مزمن با پزشک.
گرمی کبد، زخم معده و فشار بالا با ریحان غلیظ احتیاط دارد. بارداری دوز آشپزی.
پرسشهای پرتکرار
بهترین درمان خانگی برای سردرد چیست؟
در طب سنتی اول گرمی یا سردی مزاج را میسنجند، بعد ریحان را طبق دستور همین صفحه آماده میکنند. مقدار کم و منظم بهتر از زیادهروی است.
سردرد در طب سنتی چه نامی دارد؟
در کتابهای طب سنتی بیشتر «صداع» آمده است و «سردرد» نامی است که امروز بیشتر استفاده میشود.
کدام گیاه عطاری برای سردرد معروفتر است؟
ریحان با مزاج گرم و خشک. ریحان در قفسهٔ عطار و مفردات برای نفخ و سردرد میآید. مزاجش گرم و خشک است.
منبع این مطالب چیست؟
خواص گیاهان از کتابهای قانون ابن سینا، مخزنالادویه و تحفة المؤمنین گرفته شده است. روش دمکردن به زبان امروز بازنویسی شده و جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد.
آیا این دستور برای سردرد در کودکان هم مناسب است؟
نه. به کودک داروی گیاهی تند یا مسهل قوی ندهید و برای شیرخوار بدون نظر پزشک هیچ دمنوشی آماده نکنید.
منابع این مطلب
ابن سینا — القانون فی الطب
بازخوانی آموزشی از افعال و تدبیر همین کتاب؛ مقدار و ترتیب دمکردن برای خانه نوشته شده، نقل کلمه به کلمه از یک صفحه نیست.
قفسهٔ همین کتابعقیلی خراسانی — مخزنالادویه
بازخوانی آموزشی از افعال و تدبیر همین کتاب؛ مقدار و ترتیب دمکردن برای خانه نوشته شده، نقل کلمه به کلمه از یک صفحه نیست.
قفسهٔ همین کتاب
این مطلب آموزشی است و جای تشخیص و نسخهٔ پزشک را نمیگیرد. آخرین بازبینی: ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ · روش تهیهٔ مطالب
