کبد و طحال · راهنمای آموزشی
صفرا در طب سنتی؛ علت، گیاه و دمنوش خانگی

برای صفرا در طب سنتی اول گرمی یا سردی مزاج را میسنجیدند و بعد گیاه مناسب را دم میکردند؛ در این راهنما قدومه، خارشتر، بیدخشت، کاهو خشک و روش تهیهٔ قدمبهقدم آن آمده است. تلخی،عطش،جوش.
صفرا در طب سنتی چیست؟
حکما هیجان صفرا را از گرمی، سردی، خشکی، تری یا سدّه میسنجیدند. تلخی،عطش،جوش درمان را به قوت بیمار و فصل میدادند.
در عطاری به آن «صفرا» میگویند و در کتابهای طب سنتی گاهی «هیجان صفرا» نوشته شده است. حکما آن را در دستهٔ کبد و طحال بررسی میکردند و درمان را به قوت بیمار و فصل سال میسنجیدند.
بهترین گیاهان دارویی برای صفرا
قدومه (مزاج سرد و تر): قدومه در قفسهٔ عطار و مفردات برای سرفه خشک و یبوست خشک میآید. مزاجش سرد و تر است. کاربرد در عطاری: دانه ریز لعابی؛ تقلبی مخلوط ارزن است
خارشتر (مزاج گرم و خشک): خارشتر در قفسهٔ عطار و مفردات برای تب و گرمی میآید. مزاجش گرم و خشک است. کاربرد در عطاری: شاخه خشک؛ مانّاش همان ترنجبین است
بیدخشت (مزاج سرد و تر): بیدخشت در قفسهٔ عطار و مفردات برای تب و گرمی میآید. مزاجش سرد و تر است. کاربرد در عطاری: مانّای بید؛ کمی گستر از شیرخشت است
کاهو خشک (مزاج سرد و تر): کاهو خشک در قفسهٔ عطار و مفردات برای بیخوابی و گرمی میآید. مزاجش سرد و تر است. کاربرد در عطاری: برگ خشک کمتر از تازه تری دارد
طرز تهیهٔ دمنوش و دستور خانگی صفرا
دستور ترکیبی مخصوصی ثبت نشده است؛ قدومه را طبق مراحل زیر برای خودتان آماده کنید.
قدومه را در آب سرد یا ولرم خیس کن تا لعاب بیاید؛ جوش تند نه.
با یک لیوان آب خودت بخور و اگر دانه است یک لیوان پشتش.
نوزاد و انسداد گوارش این روش را ندارد.
این دستور را برای هیجان صفرا فقط برای خودتان آماده کنید و بدون نظر پزشک به دیگران ندهید.
اگر نشانه تازه، شدید یا همراه با تب و تنگی نفس است، گیاه را کنار بگذارید و به پزشک مراجعه کنید.
سخن حکیمان دربارهٔ صفرا
سید اسماعیل جرجانی در ذخیره: «ترشی معتدل صفرا را میشکند؛ افراط معده را سست میکند.»
بهاءالدوله در خلاصه: «در ایران زمین، خاکشیر و سکنجبین تابستان را اداره میکنند.»
اشتباههای رایج در درمان خانگی
نسخهٔ دیگران را برای صفرا روی کودک یا سالمند تکرار نکنید.
دمنوش را پشت سر هم و پررنگ ننوشید؛ مقدار کم و منظم بهتر از زیادهروی است. نبات و قند زیاد هم اثر دمنوش را کم میکند.
چه زمانی برای صفرا باید به پزشک مراجعه کرد؟
تشخیص سنتی آموزشی است. بارداری، کودک و بیماری مزمن با پزشک.
بیآب، قدومه خودش سدّه میشود. بارداری دوز دارویی نه.
پرسشهای پرتکرار
بهترین درمان خانگی برای صفرا چیست؟
در طب سنتی اول گرمی یا سردی مزاج را میسنجند، بعد قدومه را طبق دستور همین صفحه آماده میکنند. مقدار کم و منظم بهتر از زیادهروی است.
صفرا در طب سنتی چه نامی دارد؟
در کتابهای طب سنتی بیشتر «هیجان صفرا» آمده است و «صفرا» نامی است که امروز بیشتر استفاده میشود.
کدام گیاه عطاری برای صفرا معروفتر است؟
قدومه با مزاج سرد و تر. قدومه در قفسهٔ عطار و مفردات برای سرفه خشک و یبوست خشک میآید. مزاجش سرد و تر است.
منبع این مطالب چیست؟
خواص گیاهان از کتابهای قانون ابن سینا، مخزنالادویه و تحفة المؤمنین گرفته شده است. روش دمکردن به زبان امروز بازنویسی شده و جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد.
آیا این دستور برای صفرا در کودکان هم مناسب است؟
نه. به کودک داروی گیاهی تند یا مسهل قوی ندهید و برای شیرخوار بدون نظر پزشک هیچ دمنوشی آماده نکنید.
منابع این مطلب
ابن سینا — القانون فی الطب
بازخوانی آموزشی از افعال و تدبیر همین کتاب؛ مقدار و ترتیب دمکردن برای خانه نوشته شده، نقل کلمه به کلمه از یک صفحه نیست.
قفسهٔ همین کتابعقیلی خراسانی — مخزنالادویه
بازخوانی آموزشی از افعال و تدبیر همین کتاب؛ مقدار و ترتیب دمکردن برای خانه نوشته شده، نقل کلمه به کلمه از یک صفحه نیست.
قفسهٔ همین کتاب
این مطلب آموزشی است و جای تشخیص و نسخهٔ پزشک را نمیگیرد. آخرین بازبینی: ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ · روش تهیهٔ مطالب