کم‌آبی بدن؛ نشانه‌ها، نوشیدنی و گرما

نشانه‌ها و درمان خانگی · 3 دقیقه مطالعه · ۲۴ مهر ۱۴۰۵

نشانه‌های کم‌آبی بدن چیست، در گرما چقدر باید نوشید، خاکشیر و دوغ چه کمکی می‌کنند و چه زمانی کم‌آبی اورژانسی است.

کم‌آبی بدن وقتی رخ می‌دهد که آب و املاح از دست‌رفته با نوشیدن جبران نشود؛ خشکی دهان، ادرار پررنگ، خستگی، سرگیجه و سردرد از نشانه‌های شایع‌اند. در گرما و اسهال خطر سریع‌تر بالا می‌رود. نوشیدنی ساده و سایه اولویت است؛ دمنوش جای سرم و ارزیابی پزشکی را در موارد شدید نمی‌گیرد.

نشانه‌های کم‌آبی را چطور زود بشناسیم؟

عطش تنها نشانه نیست. کاهش ادرار، لب خشک، پوستی که دیر به حالت برمی‌گردد، تپش خفیف و اضطراب از علامت‌های هشدارند. مطلب تشنگی زیاد را اگر عطش مداوم بدون فعالیت دارید هم بخوانید؛ گاهی پای قند خون یا دارو در میان است.

در طب سنتی عطش مفرط را نزدیک به عطش می‌دانستند و بین عطش گرمی، عطش بعد غذای شور و عطش بیماری فرق می‌گذاشتند. اگر عطش با کاهش وزن و ادرار زیاد همراه است، قبل از خاکشیر قند خون را چک کنید.

در گرما چقدر و چه بنوشیم؟

برای بزرگسال سالم در هوای معتدل حدود شش تا هشت لیوان آب در روز نقطهٔ شروع است؛ در گرما، ورزش و تب نیاز بیشتر می‌شود. یک‌باره حجم زیاد آب خالی بدون نمک هم ممکن است حال را بد کند. در تعریق شدید، کمی نمک غذا یا دوغ کم‌نمک بهتر از آب خالی پیاپی است.

اگر علائم گرمازدگی مثل گیجی، تهوع و پوست داغ دارید، به سایه بروید، لباس را سبک کنید و مایعات خنک بنوشید؛ در صورت استفراغ مکرر یا بی‌حالی شدید اورژانس لازم است.

خاکشیر و لیمو؛ کمک سنتی نه درمان قطعی

خاکشیر با آب و کمی لیمو یا آب‌لیمو تازه در فرهنگ ایرانی برای خنک شدن و روان شدن معده رایج است. یک قاشق مرباخوری خاکشیر در یک لیوان آب خنک، نیم‌ساعت بماند، روزی یک تا دو لیوان برای بزرگسال سالم معمولاً کافی است. جایگزین سرم در اسهال شدید نیست.

چه کسانی زودتر کم‌آب می‌شوند؟

کودکان، سالمندان، بیماران کلیوی و کسانی که داروی ادرارآور می‌گیرند آسیب‌پذیرترند. تب و اسهال کودک را جدی بگیرید. الکل و قهوهٔ زیاد هم دفع آب را بیشتر می‌کند.

هوای خشک کولر گازی هم آب بدن را از راه پوست و نفس کم می‌کند؛ یک کاسه آب نزدیک دریچه یا بخور سرد ساده گاهی کمتر از نوشیدن اجباریِ یک‌لیتری حال را بهتر می‌کند. اگر ورزش صبحگاهی دارید، از شب قبل کمی بیشتر مایع بنوشید نه فقط وسط دویدن.

برای سفرهای جاده‌ای در تابستان، بطری آب را در سایه نگه دارید و هر توقف کوتاه جرعه بنوشید. کودکان را به بهانهٔ «بعداً می‌رسیم» تشنه‌نگه ندارید. ادرار خیلی پررنگ بعد از ساعت‌ها رانندگی نشانهٔ آن است که برنامهٔ نوشیدن‌تان کافی نبوده است.

اشتباه‌های رایج دربارهٔ نوشیدن آب

• صبر کردن تا تشنگی شدید؛ در سالمندان حس تشنگی ضعیف است.
• نوشیدن فقط وقتی ورزش تمام شده؛ جرعه‌جرعه حین فعالیت بهتر است.
• جایگزین کردن کامل آب با چای شیرین و نوشابه.
• خوردن آب یخ خیلی سریع بعد از دویدن سنگین که ممکن است تهوع بدهد.

رنگ ادرار راهنمای خانگی خوبی است: زرد خیلی پررنگ یعنی احتمالاً کم نوشیده‌اید؛ بی‌رنگ مداوم هم اگر با اجبار زیاد آب باشد لازم نیست. اگر با وجود نوشیدن کافی، عطش و ادرار زیاد ماند، علت پزشکی را بررسی کنید.