هضم · راهنمای آموزشی
اسهال کودک در طب سنتی؛ علت، گیاه و دمنوش خانگی

اگر اسهال کودک تازه با تب بالا، خون یا تنگی نفس همراه است، اول به پزشک مراجعه کنید. در غیر این صورت، حکما این نشانه را در دستهٔ «هضم» میگذاشتند و برای تسکین خانگی از مرزه کمک میگرفتند.
اسهال کودک در طب سنتی چیست؟
حکما اسهال اطفال را از گرمی، سردی، خشکی، تری یا سدّه میسنجیدند. پزشک اگر خون یا تب درمان را به قوت بیمار و فصل میدادند.
در عطاری به آن «اسهال کودک» میگویند و در کتابهای طب سنتی گاهی «اسهال اطفال» نوشته شده است. حکما آن را در دستهٔ هضم بررسی میکردند و درمان را به قوت بیمار و فصل سال میسنجیدند.
بهترین گیاهان دارویی برای اسهال کودک
مرزه (مزاج گرم و خشک): مرزه در قفسهٔ عطار و مفردات برای نفخ و ضعف هضم میآید. مزاجش گرم و خشک است. کاربرد در عطاری: شاخه خشک تند بخر؛ بیبو یعنی کهنه است
جوزبوا (مزاج گرم و خشک): جوزبوا در قفسهٔ عطار و مفردات برای اسهال و نفخ میآید. مزاجش گرم و خشک است. کاربرد در عطاری: جوز کامل بخر نه پودر؛ زیاده گیج میکند
بسباسه (مزاج گرم و خشک): بسباسه در قفسهٔ عطار و مفردات برای نفخ و ضعف هضم میآید. مزاجش گرم و خشک است. کاربرد در عطاری: پرده نارنجی جوز؛ معطرتر و لطیفتر است
سماق (مزاج سرد و خشک): سماق در قفسهٔ عطار و مفردات برای گرمی معده و اسهال میآید. مزاجش سرد و خشک است. کاربرد در عطاری: دانه ارغوانی ساییده؛ ترشی سفره و قابض است
طرز تهیهٔ دمنوش و دستور خانگی اسهال کودک
دستور ترکیبی مخصوصی ثبت نشده است؛ مرزه را طبق مراحل زیر برای خودتان آماده کنید.
یک قاشق مرزه را ده دقیقه آهسته دم یا بجوشان.
صاف کن و ولرم بنوش؛ عسل را روی جوش نریز.
روزی یکی دو بار، نه قوری پشت قوری.
این دستور را برای اسهال اطفال فقط برای خودتان آماده کنید و بدون نظر پزشک به دیگران ندهید.
اگر نشانه تازه، شدید یا همراه با تب و تنگی نفس است، گیاه را کنار بگذارید و به پزشک مراجعه کنید.
سخن حکیمان دربارهٔ اسهال کودک
ابن سینا در قانون: «اسهال اگر بحران بیماری گرم است، بیجا نبند؛ اگر ضعف میآورد، ببند.»
محمد بن زکریای رازی در الحاوی: «اسهال صفراوی سوزنده است؛ بلغمی بیسوزش و لزج.»
اشتباههای رایج در درمان خانگی
نسخهٔ دیگران را برای اسهال کودک روی کودک یا سالمند تکرار نکنید.
دمنوش را پشت سر هم و پررنگ ننوشید؛ مقدار کم و منظم بهتر از زیادهروی است. نبات و قند زیاد هم اثر دمنوش را کم میکند.
چه زمانی برای اسهال کودک باید به پزشک مراجعه کرد؟
این نشانه را کوچک نگیر؛ گیاه جای تأخیر در مراجعه نیست.
گرمی کبد، زخم معده و فشار بالا با مرزه غلیظ احتیاط دارد. بارداری دوز آشپزی.
پرسشهای پرتکرار
بهترین درمان خانگی برای اسهال کودک چیست؟
اگر اسهال کودک با نشانهٔ خطرناک همراه است، بهترین کار مراجعه به پزشک است. در موارد خفیف مرزه را کمرنگ دم کنید و استراحت کافی داشته باشید.
اسهال کودک در طب سنتی چه نامی دارد؟
در کتابهای طب سنتی بیشتر «اسهال اطفال» آمده است و «اسهال کودک» نامی است که امروز بیشتر استفاده میشود.
کدام گیاه عطاری برای اسهال کودک معروفتر است؟
مرزه با مزاج گرم و خشک. مرزه در قفسهٔ عطار و مفردات برای نفخ و ضعف هضم میآید. مزاجش گرم و خشک است.
منبع این مطالب چیست؟
خواص گیاهان از کتابهای قانون ابن سینا، مخزنالادویه و تحفة المؤمنین گرفته شده است. روش دمکردن به زبان امروز بازنویسی شده و جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد.
آیا این دستور برای اسهال کودک در کودکان هم مناسب است؟
نه. به کودک داروی گیاهی تند یا مسهل قوی ندهید و برای شیرخوار بدون نظر پزشک هیچ دمنوشی آماده نکنید.
منابع این مطلب
ابن سینا — القانون فی الطب
بازخوانی آموزشی از افعال و تدبیر همین کتاب؛ مقدار و ترتیب دمکردن برای خانه نوشته شده، نقل کلمه به کلمه از یک صفحه نیست.
قفسهٔ همین کتابعقیلی خراسانی — مخزنالادویه
بازخوانی آموزشی از افعال و تدبیر همین کتاب؛ مقدار و ترتیب دمکردن برای خانه نوشته شده، نقل کلمه به کلمه از یک صفحه نیست.
قفسهٔ همین کتاب
این مطلب آموزشی است و جای تشخیص و نسخهٔ پزشک را نمیگیرد. آخرین بازبینی: ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ · روش تهیهٔ مطالب